تخریب خانه تاریخی رحیمخان کلیبری؛ حلقهای دیگر در زنجیره حذف سیستماتیک هویت آذربایجان
خانه تاریخی رحیمخان کلیبری، یکی از قدیمیترین و شاخصترین بناهای تاریخی آذربایجان در منطقه قرهداغ، بهطور کامل تخریب شد؛ فاجعهای که نه صرفاً از بین رفتن یک بنای تاریخی، بلکه ادامه روندی ساختاری در حذف هویت فرهنگی و تاریخی مردم آذربایجان در ایران بهشمار میرود.
به گزارش آذخبر؛ سازهای که قدمت آن به قرن نهم هجری و حتی پیشتر بازمیگردد، در بستر تاریخ معاصر آذربایجان جایگاه ویژهای داشت. این بنا نهفقط محل سکونت رحیمخان چلبیانلو، یکی از چهرههای تأثیرگذار و جنجالی دوران قاجار بود، بلکه مرکز تصمیمگیریهای سیاسی و نظامی طایفه چلبیانلو نیز بهشمار میرفت؛ طایفهای که نقشی کلیدی در تحولات منطقهای و حتی ملی آذربایجان ایفا کرده است.
با وجود هشدارها و درخواستهای مکرر فعالان فرهنگی محلی، این بنای ارزشمند بدون هیچگونه مستندسازی، حفاظت یا بهرهبرداری فرهنگی تخریب شد. این اتفاق درحالی رخ داد که بر اساس قانون حفظ آثار ملی مصوب ۱۳۰۹ و اصول ۱۵ و ۱۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دولت موظف به صیانت از میراث فرهنگی اقلیتهاست.
اما واقعیت میدانی چیز دیگری را نشان میدهد: نهتنها رحیمخان و خانهاش که بسیاری از نمادهای تاریخ آذربایجانی، از نامهای جغرافیایی گرفته تا زبان و آثار مکتوب آذربایجانی ، در دهههای گذشته بهتدریج هدف پروژهای آشکار از همسانسازی فرهنگی و حذف هویت بومی قرار گرفتهاند.
برخلاف رویه کشورهای پیشرو در حفظ تنوع فرهنگی، آنچه در ایران مشاهده میشود، بیتوجهی عامدانه یا سومدیریت سازمانیافته در قبال آثار تاریخی آذربایجان است. چنین روندی نهتنها مغایر با تعهدات بینالمللی ایران در حوزه حقوق فرهنگی، نظیر میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است، بلکه بهشدت از سوی فعالان حقوق بشر بهعنوان نقض حق مردم آذربایجان در حفظ و انتقال میراث فرهنگی خویش ارزیابی میشود.
خانه رحیمخان کلیبری میتوانست به موزهای منطقهای تبدیل شود تا نسلهای جدید با تاریخ خود آشنا شوند؛ اما همانند بسیاری دیگر از نمادهای هویتی آذربایجان، زیر آوار انکار و بیتفاوتی و سومدیریت مقامات ایرانی دفن شد.
