قیام خرداد ۸۵ و ستارگان آسمان آستارا در راه مطالبات دموکراتیک آزربایجان
جمعیت زیر چهل سال آزربایجان عموما تحت تاثیر سهگانه؛ قیام خرداد ۸۵، گسترش اینترنت و تیم تراختور به بیداری ملی دست یافتند و با توجه به تقدم زمانی، میتوان خرداد ۸۵ را زمان تولد این ملت نامید که بعد از شصت سال مانند ققنوسی از زیر خاکستر برخاست و خیلیها را با ستم ملی موجود در ایران آشنا کرد.
بنا به گفتههای مصطفی پورمحمدی (وزیر کشور وقت) آن قیام تنها در هفته اول، ۱۸۲۵ نفر بازداشتی، ۱۸۳ نفر مجروح، ۱۳۵ نفر محکوم به زندان و پنج نفر کشته داشته که اکثرا آمار واقعی فراتر از آمارهایی است که مسئولان دولتی میگویند. همین آمار دولتی نیز گستردگی اعتراضات و شدت سرکوب را نشان میدهد، ولی ققنوسی که بعد از شصت سال متولد شده بود، قصد عقب نشینی نداشت.
شصت سال پیش، محمدرضا شاه بعد از سرکوب قیام آزربایجان خواست تا از فتوحات خود بازدید کند و اول خرداد ۲۶ راهی تبریز و اورمیه شد. مزدوران شاه همان روز فریدون ابراهیمی (دادستان کل حکومت خودمختار آزربایجان) را در پیشگاه قدوم نامبارک او اعدام کردند و اول خرداد از همان روز در تاریخ ما ماندگار شد و مردم تبریز نیز سال ۸۵ این روز را برای قیام بزرگ خود انتخاب کردند.
خانواده ابراهیمی جایگاه خاصی در جنبش ملی مدنی آزربایجان دارند. غنی (پدر فریدون) از روشنفکران حزب عدالت بود و بعدها بخاطر عضویت در حزب کمونیست ایران بارها طمع زندان و تبعیدهای دوره رضاخانی را چشید. فریدون نیز در دوره محمدرضا اعدام شد و انوشیروان (برادر کوچک فریدون) بعد از انقلاب، به عنوان رهبر فرقه دموکرات آزربایجان و دبیر تشکیلات آزربایجان در حزب توده فعالیت کرد و اعدام شد. ایراندخت خواهر فریدون نیز صدر تشکیلات زنان فرقه دموکرات آزربایجان بود و بعد از انقلاب به ایران بازگشت. ولی با دستگیری و اعدام برادرش انوشیروان، دوباره به جمهوری آزربایجان برگشت و همانجا درگذشت و اینها تنها گوشهای از مصائب آن ستارگان آسمان آستارا در راه مطالبات دموکراتیک آزربایجان است که آن شهر را محبوب آزادیخواهان و فعالان آزربایجان کرده است.
اول خرداد سال ۸۵، در سالروز اعدام فریدون و قیام باشکوه تبریز، حسن دمیرچی دستگیر و روانه زندان شد. استاد دمیرچی هشتم خرداد شعر معروف «میللت گوجه گلمیش» را در زندان تبریز سروده و در بندی از آن شعر نیز فریدون و آستارا را به یاد آورد و ما نیز در چنین روزی آنها را فراموش نمیکنیم:
ائی آستارامیز، شانلی فریدون گؤزو سنده
قالخ یاردیم ائله اردبیله شور ایله سن ده
دوشمن گیجهلیب، اوستوموزه گیج- گیجه گلمیش
دونیا گؤزون آچسین کی بو میللت گوجه گلمیش.
«ابراهیم رشیدی»
