نقدی بر استانداردهای دوگانه در مواجهه با بحران‌ ها

در روزهای اخیر هم‌ زمان با گسترش آتش‌ سوزی‌ های جنگل‌ های مازندران و درخواست کمک بین‌المللی برای اطفای حریق، موضوعی در فضای عمومی و شبکه‌ های اجتماعی ایران دوباره مورد توجه قرار گرفته است: مقایسهٔ نحوهٔ مواجههٔ برخی از شهروندان با بحران‌های طبیعی در ایران و ترکیه و طرح بحث دربارهٔ وجود «استانداردهای دوگانه» در واکنش‌های عمومی.

واکنش‌ها به زلزلهٔ ترکیه

در جریان زلزلهٔ گستردهٔ ترکیه، ملت تورک در ایران نسبت به آسیب‌دیدگان ابراز همدردی و حمایت کرد. با این حال، گزارش‌ها و نمونه‌هایی بسیار زیاد از واکنش‌های نامناسب یا تمسخرآمیز ملت فارس نیز مشاهده شد؛ واکنش‌هایی که به‌ویژه در میان ملت تورک‌ در ایران حساسیت‌ برانگیز بود و انتقادهای گسترده‌ای به همراه داشت.
تحلیلگران اجتماعی این نوع واکنش‌ها را ناشی از نژادپرستی ، تنش‌های هویتی، تعصبات قومی و فضای قطبی‌شدهٔ رسانه‌ای می‌دانند.

وضعیت کنونی: نیاز ایران به تجهیزات اطفای حریق

با وقوع آتش‌ سوزی‌های گستردهٔ جنگلی در شمال کشور، موضوع کمبود تجهیزات تخصصی برای اطفای حریق هوایی بار دیگر برجسته شد. نبودِ هواپیماهای آب‌ پاش یا عدم کارآمدی تجهیزات موجود باعث شده ایران بارها در سال‌های اخیر از کشورهای همسایه درخواست کمک کند.
در همین چارچوب، ترکیه بار دیگر برای کمک‌رسانی ابراز آمادگی کرده و شروع به کمک کرد و این مسئله بازتاب گسترده‌ای در فضای رسانه‌ای ایران داشته است.

طرح موضوع استاندارد دوگانه

مقایسهٔ این دو رخداد باعث شده برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی بر تناقض میان واکنش‌های بخشی از جامعهٔ فارس زبان ایران به بحران ترکیه با انتظار کمک از همان کشور در شرایط فعلی تأکید کنند.
این کاربران معتقدند که بخشی از واکنش‌های گذشته نه‌تنها با اصول انسانی سازگار نبوده، بلکه اکنون با نیاز به همکاری‌های منطقه‌ای در مدیریت بحران‌ها نیز در تضاد قرار می‌گیرد.

فعالان محیط‌ زیست و رسانه‌ای در آذربایجان طی روزهای اخیر انتقاد کرده‌اند که پوشش رسانه‌های فارسی‌ زبان و افکار عمومی غیرتورک‌ در مورد آتش‌سوزی جنگل‌های مازندران بسیار گسترده بوده، اما حریق‌های جنگل‌های قاراداغ در آذربایجان اغلب با انعکاس محدود یا سکوت خبری همراه شده است. به گفتهٔ این فعالان، این تفاوت در میزان توجه رسانه‌ای موجب شکل‌گیری این برداشت شده که برخی بحران‌های محیط‌ زیستی در کشور بنا بر موقعیت جغرافیایی یا ترکیب جمعیتی مناطق، اهمیت متفاوتی در پوشش خبری پیدا می‌کنند. این موضوع بار دیگر بحث دربارهٔ عدالت رسانه‌ای و ضرورت بازتاب یکسان بحران‌ها در سراسر کشور را برجسته کرده است.

جمع‌بندی

کارشناسان بر این باورند که مدیریت بحران و همکاری‌های فرامرزی نیازمند رویکردی انسانی، غیرقومی و مبتنی بر همبستگی است. بحران‌هایی نظیر زلزله و آتش‌سوزی جنگلی مرز نمی‌شناسند و هرگونه واکنش احساسی یا تبعیض‌آمیز می‌تواند به شکاف‌های اجتماعی دامن بزند و مانع شکل‌گیری همکاری‌های ضروری در آینده شود.

مهدی نریمانی