خوجالی؛ زخمی که پس از سه دهه هنوز در حافظه آذربایجان تازه است
امروز سالگرد رویدادی است که در ادبیات رسمی جمهوری آذربایجان با عنوان «نسلکشی خوجالی» شناخته میشود؛ حادثهای که در ۲۶ فوریه ۱۹۹۲ و در جریان جنگ اول قرهباغ در شهر خوجالی رخ داد. این شهر در منطقه قرهباغ هدف حمله نیروهای ارمنی قرار گرفت؛ حملهای که به کشته شدن صدها غیرنظامی انجامید و به یکی از جنجالیترین و تلخترین وقایع این جنگ تبدیل شد.
آمار رسمی باکو؛ ۶۱۳ کشته در یک شب
بر اساس آمار رسمی اعلامشده از سوی جمهوری آذربایجان، در این حمله ۶۱۳ نفر از جمله زنان، کودکان و سالمندان جان باختند، صدها نفر زخمی شدند و هزاران تن نیز آواره گشتند. تصاویر و شهادتهای منتشرشده پس از این واقعه، خوجالی را به نمادی از رنج غیرنظامیان در جنگ قرهباغ بدل کرد.
دولت آذربایجان این رویداد را «نسلکشی» میداند و طی سالهای گذشته تلاش کرده است آن را در مجامع بینالمللی به رسمیت برساند. برخی پارلمانها و نهادهای مدنی در کشورهای مختلف نیز این واقعه را محکوم کردهاند. در مقابل، درباره توصیف حقوقی این حادثه در سطح بینالمللی دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.
خوجالی؛ فراتر از یک رویداد نظامی
برای افکار عمومی آذربایجان، خوجالی تنها یک عملیات نظامی نیست، بلکه زخمی عمیق بر حافظه جمعی این کشور محسوب میشود؛ زخمی که پس از گذشت بیش از سه دهه همچنان در روایتهای رسمی، آیینهای یادبود و گفتمان سیاسی حضور پررنگ دارد. بازماندگان این حادثه، علاوه بر یادآوری قربانیان، بر ضرورت عدالت و پاسخگویی تاریخی تأکید میکنند.
نقش بازیگران منطقهای؛ محور بحثهای سیاسی
در کنار این فاجعه، نقش بازیگران منطقهای نیز همواره محل بحث بوده است. در سالهای جنگ اول قرهباغ، روابط تهران و ایروان و تداوم همکاریهای اقتصادی و لجستیکی میان ایران و ارمنستان از سوی بخشی از افکار عمومی آذربایجان مورد انتقاد قرار گرفت. منتقدان معتقد بودند این همکاریها در شرایط اشغال بخشهایی از خاک آذربایجان، به تقویت موقعیت ارمنستان انجامیده است.
در مقابل، مقامهای رسمی ایران همواره تأکید کردهاند که سیاست این کشور بر حفظ روابط با همسایگان و حمایت از راهحلهای دیپلماتیک برای پایان مناقشه استوار بوده است.
واکنشها در میان تورکهای آذربایجان جنوبی
در سالهای گذشته، بخشی از شهروندان تورکزبان ایران که از آنان با عنوان «تورکهای آذربایجان جنوبی» یاد میشود، حمایت خود را از تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان اعلام کردهاند. این حمایتها در قالب تجمعات، کارزارهای رسانهای و فعالیتهای فرهنگی بروز یافته و در برخی موارد با برخوردهای امنیتی نیز همراه بوده است.
خوجالی؛ نماد رنج و مطالبه عدالت
سالگرد رویداد خوجالی، علاوه بر یادآوری یکی از خونینترین وقایع جنگ قرهباغ، بار دیگر مباحث مرتبط با عدالت، حافظه تاریخی و اختلاف روایتها درباره این حادثه را برجسته میکند.
برای جامعه آذربایجان، خوجالی صرفاً یک رخداد تاریخی نیست؛ بلکه نمادی از رنج غیرنظامیان در جنگ و مطالبه تداومیافته برای شفافسازی و پاسخگویی در قبال آنچه در زمستان ۱۹۹۲ رخ داد، به شمار میرود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟