HƏMƏDAN TÜRKDÜR VƏ ÖZÜNƏ DÖNƏCƏK
Həmədan çox vaxt «Azərbaycandan kənar» təqdim olunur. Amma tarix və coğrafiya başqa şey deyir: Həmədan türk kimlikli bir diyardır və öz kökünə dönəcək.
I. Tarixi həqiqət
Həmədan ostanı böyük türk əhalisinə sahibdir — Əfşar, Qarahgözlü, Şahsevən və Baharlu kimi türk tayfaları burada əsrlərdir yaşayır. Tədqiqatçılar Azərbaycan türklüyünün formalaşdığı coğrafiyanı cənubda Sultaniyyə–Zəncan–Həmədan xəttinə qədər uzanan bir sahə kimi göstərir. Yəni Həmədan türklük üçün sonradan əlavə olunmuş bir yer deyil; o, bu coğrafiyanın təbii bir parçasıdır.
II. Niyə «unudulmuş»dur?
İnzibati bölgü çox vaxt tarixi və etnik reallığı gizlədir. Həmədan ayrı bir ostan kimi göstərildikdə, onun Azərbaycan türklüyü ilə bağı rəsmi mənzərədən silinir. Buna bir də dil siyasəti və assimilyasiya əlavə olunur. Dürüst olaq: İran siyahıyaalması etnik mənsubiyyət soruşmadığı üçün, Həmədanda türkün dəqiq faizini rəsmi rəqəmlə vermək mümkün deyil — amma türk tayfalarının varlığı tarixən sənədlidir.
III. «Özünə dönmək» nə deməkdir?
Söhbət zorla sərhəd dəyişməkdən getmir. Söhbət yaddaşdan gedir:
- Tanımaq — Həmədanın türk tarixini, toponimlərini, tayfalarını bilmək və sənədləşdirmək.
- Dil — bölgədə türkcəni yaşatmaq, nəsildən-nəslə ötürmək.
- Birlik — Həmədan türkünü Təbriz, Zəncan, Qaşqay ilə ortaq bir yaddaşda birləşdirmək.
IV. Nəticə
Bir diyar o zaman «özünə dönər» ki, orada yaşayan insanlar öz kim olduqlarını xatırlasınlar. Həmədanın türklüyü bir iddia deyil, bir tarixdir. Və tarix, nə qədər gizlədilsə də, bir gün öz sahibini tapır.
Mənbələr: Azərbaycan türklərinin yayılması üzrə açıq tarixi-etnoqrafik araşdırmalar; dəqiq etnik faiz rəsmi mənbədə yoxdur.
Bu yazı Azxabar Həftəlik Jurnal — Say 6-nın bir hissəsidir. Bütün sayı (PDF və onlayn oxucu) üçün jurnal səhifəsinə baxın.
