YENİ NƏSİL NİYƏ ASSİMİLYASİYA OLUR?
Ən böyük təhlükə xaricdən deyil, evdən gəlir: türk ailələrin öz uşaqlarını fars dilində böyütməsi. Assimilyasiya bir gündə olmur — o, hər evdə, hər gün, dil-dil əriyir.
I. Problemin əsl adı
Bir xalqı yox etmək üçün müharibə lazım deyil; onun dilini növbəti nəslə ötürməməsi kifayətdir. Bu gün bir çox türk ailədə valideynlər öz uşaqları ilə fars dilində danışır. Niyyət çox vaxt pisdir demək deyil — əksinə, valideyn «uşağım cəmiyyətdə geri qalmasın» deyə düşünür. Amma nəticə acıdır: ana dili bir nəsildə zəifləyir, iki nəsildə itir.
II. Niyə belə olur?
- Məktəb fars dilindədir. Uşaq ana dilində oxuya bilmədiyi üçün, valideyn «onu əvvəlcədən hazırlayım» deyə evdə də fars dilinə keçir.
- Prestij təzyiqi. Rəsmi dil, media, iş dünyası farscadır; türkcə «evin dili», farsca «uğurun dili» kimi təqdim olunur.
- Qorxu. Bəzi valideynlər öz dilini danışmağın uşağına problem yarada biləcəyindən çəkinir.
III. Həll: dil evdə qorunur
Yaxşı xəbər budur: assimilyasiya da, müqavimət də evdə başlayır. Bir xalqın dilini qoruyan ən güclü qüvvə ana və atadır.
- Uşaqla ana dilində danış — utanmadan, ardıcıl, sevgiylə.
- Nağıl, mahnı, kitab ana dilində — uşağın qulağı öz dilinə alışsın.
- İki dil bir-birinə mane deyil. Uşaq həm türkcəni, həm farscanı öyrənə bilər; ana dili onun kökü, digəri qanadıdır.
IV. Nəticə
Dövlət, bayraq, xəritə — hamısı sonra gəlir. Hamısının təməli bir şeydir: dil. Əgər bir uşaq öz nənəsini öz dilində başa düşmürsə, oradan nə millət qalır, nə xəritə. Ona görə də ən böyük vətənpərvərlik bəzən ən sadə işdir: öz uşağınla öz dilində danışmaq.
Mənbələr: dil ötürülməsi və assimilyasiya üzrə ümumi sosiolinqvistik müşahidələr.
Bu yazı Azxabar Həftəlik Jurnal — Say 6-nın bir hissəsidir. Bütün sayı (PDF və onlayn oxucu) üçün jurnal səhifəsinə baxın.
